ԾՐԱԳԻՐ-ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

ՀԱՄԱՍՓԻՒՌՔԵԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ Բ. ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐԷՆ ԲՂԽԱԾ

ՊԻՔՖԱՅԱ 17-19 ՅՈՒԼԻՍ 2008

07/21/2008

17-19 Յուլիս 2008-ին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Պիքֆայայի Մայրավանքին մէջ, հրաւէրով ու նախագահութեամբ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի, տեղի ունեցած համասփիւռքեան Կրթական Բ. Համագումարը, որ օրակարգ ունէր Սփիւռքի մէջ հայ լեզուի եւ գրականութեան, հայոց պատմութեան եւ կրօնի դասաւանդման եւ անոր առնչուած հիմնահարցերուն ամբողջական վերանայումը, յետ եռօրեայ ժողովական նիստերու, որդեգրեց հետեւեալ բանաձեւը, իբրեւ սկիզբն ու ուղեցոյցը կրթական նոր քաղաքականութեան մը, համասփիւռքեան տարողութեամբ:

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Վեհափառ Հայրապետը, կատարելով պաշտօնական բացումը համագումարին, ժողովականներուն ուշադրութեան յանձնեց համասփիւռքեան կրթական Ա. համագումարէն բղխած որոշումներուն գլխաւոր վեց կէտերը եւ այս ուղղութեամբ յաջողութեամբ պսակուած իրագործումները: Ապա, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Ս. Աթոռոյն Գահակալը յստակօրէն մատնանշեց, թէ ի՜նչ ուղղութեամբ պէտք է ընթանայ այս հաւաքը եւ որոնք պէտք է ըլլան իր հետապնդած նպատակները, մասնաւորաբար ճշդելու համար թեմերուն վստահուած աշխատանքները եւ թեմերուն ակնկալիքները Կաթողիկոսարանէն:

Համագումարը իր ճիշդ հունին մէջ տեղադրած եւ անոր նպատակները յստակօրէն բանաձեւած Վեհափառ Հայրապետի բացման ուղենշային խօսքէն ետք, 11 նիստերով լայնօրէն քննուեցան օրակարգի երեք կէտերուն բարդ ու բազմահանգոյց խնդիրները՝ իրենց մանրամասնութիւններով: Հայ լեզուի եւ գրականութեան, հայոց պատմութեան եւ կրօնի հայ դպրոցէն ներս պարզած պատկերին, դժուարութիւններուն եւ անյետաձգելի կարիքներուն շուրջ տրուեցան վիճակագրական տուեալներու եւ կրթական փորձառութիւններու վրայ հիմնուած իրերայաջորդ զեկուցումներ եւ տեղի ունեցան տեսակէտներու լայն փոխանակումներ: Զեկուցումներուն ընդգրկած տուեալները ճշգրիտ, խօսուն եւ լուսաբանական էին, իսկ քննարկումները՝ լուրջ ու համապարփակ: Քննարկումներէն ի յայտ եկաւ, որ ուսուցման միջոցները այլազան են, դժուարութիւնները յաճախ տարբեր տարողութիւն եւ ուժգնութիւն ունին, նկատի ունենալով տարբեր գաղութներու տեղայնական պայմանները: Հետեւանք այս իրողութեան՝ կարգ մը գաղութներու նօսրացման բնական շարունակութիւնը հանդիսացող աշակերտներուն թիւի զգալի նուազումը, մարդուժի սուր տագնապը եւ արձանագրուած նահանջը, որոնք ունին քաղաքական, ընկերային, տնտեսական, կրթական եւ այլ պատճառներ: Սակայն, միւս կողմէ, նկատելի է կարգ մը գաղութներու աշխուժացումը եւ, հետեւաբար, նաեւ կրթական կարիքներու շեշտուած բազմացումը:

Նիստերու ընթացքին արտայայտուած մտածումները, թեր ու դէմ տեսակէտները, լուծման պատկերացումներն ու առաջարկները կարելի է խտացնել հետեւեալ առաջադրանքներուն մէջ.-

* Հայ Դպրոցը միջնաբերդն է Սփիւռքի հայօրէն գոյատեւման: Այդ դերը յաջողութեամբ պսակելու համար, առաւել քան երբեք, այսօր կարիքը ունինք նուիրեալ եւ պատրաստուած մարդուժի (ուսուցիչներ, տնօրէններ, մանկավարժներ, հայագէտներ, եւայլն): Այս աշխատանքնին կրնան մեծապէս նպաստել Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան ՙԽաչեր Գալուստեան Մանկավարժական Կեդրոն՚ը, ինչպէս նաեւ՝ սփիւռքեան եւ հայաստանեան հայագիտական հիմնարկները: Պատրաստուած մարդուժը պէտք է լրացնէ տեղայնական պայմանները եւ պետական պահանջները՝ տուեալ երկրի մէջ կարենալ ծառայելու համար: Սփիւռքի հայ դպրոցը աւանդապահն է հայ գիր ու գրականութեան, մշակոյթին եւ ազգային արժէքներուն, իսկ հայ ուսուցիչը՝ միջնաբերդին արթուն պահակն ու նուիրեալ սպասարկուն: Հետեւաբար, կենսական նշանակութիւն ունի մեր կրթական կառոյցի այժմէականացումն ու ուսուցիչները վերապատրաստելու հրամայականը, անյետաձգելի աշխատանք մը, որուն իրականացման նպատակով կրնան մեծապէս օգտակար ըլլալ ո՜չ միայն վերեւ նշուած մեր սփիւռքեան եւ հայրենի հայագիտական ամպիոնները, այլեւ՝ մասնագէտ ուժերու փոխադարձ օգտագործումով կազմակերպուած վերապատրաստութեան հանդիպումները, աշխատանիստերը եւ մանկավարժական այլ նախաձեռնութիւնները:

* Արդի արհեստագիտութիւնը (համակարգիչ, համացանց, խտասալիկ, տեսերիզ եւ այլն) արդէն մուտք գործած է հայ դպրոցէն ներս: Անհրաժեշտ է առաւելագոյնս օգտագործել անոր հնարաւորութիւնները ո՜չ միայն այժմէականացնելու համար մեր կրթական գործիքները, այլեւ գաղութներու միջեւ հաղորդակցութեան համացանց ստեղծելու եւ համացանցային հայերէն հաղորդակցութիւնը աւելի անմիջական ու հեզասահ դարձնելու յստակ նպատակով:

* Բոլոր գաղութներն ալ կը տառապին մարդուժի տագնապէն: Հայերէնաւանդ ուսուցիչի եւ տնօրէնի պահանջը համընդհանուր է, իսկ կատարուած ճիգերը միայն մասամբ կրնան դարմանել հանգստեան կոչուածները թարմ ուժերով փոխարինելու խնդիրը: Հետեւաբար, ամէն ճիգ պէտք է ի գործ դնել, որպէսզի ասպարէզը դառնայ հրապուրիչ ե՜ւ բարոյապէս, ե՜ւ նիւթապէս: Հոն ուր հնարաւոր է, հաստատել ուսուցչանոց, առանց հրաժարելու ՙԽաչեր Գալուստեան Մանկավարժական Կեդրոն՚ի բարիքներէն օգտուելու կարելիութենէն:

* Արտադպրոցական աշխատանքները կարեւոր են նոյն սերունդի տղաքն ու աղջիկները իրարու կարենալ մօտեցնելու համար: Այս նպատակով առաջարկուեցաւ միջ-դպրոցական փորձի եւ ծանօթացման հանդիպումներ իրականացնել Սփիւռքի, բայց յատկապէս մերձակայ թեմերու միջեւ:

Դասագիրքեր.- Թէ՜ հայ լեզուի եւ գրականութեան, թէ՜ հայոց պատմութեան եւ թէ կրօնի դասագիրքերը գրեթէ անհրապոյր են եւ տպուած աւելի քան քառորդ դար առաջ: Գնահատելով հանդերձ կարգ մը թեմերու այս ուղղութեամբ կատարած աշխատանքները, ժողովը անհրաժեշտ նկատեց մշակումը յստակ ուղեցոյցներու, որպէսզի հիմնուելով այդ ուղեցոյցներուն վրայ եւ նկատի ունենալով թեմին տեղայնական պայմաններն ու պահանջները, իւրաքանչիւր թեմ մշակէ եւ պատրաստէ իր դասագիրքերը:

Անհատական նախաձեռնութիւնները կը կրեն դասագիրքը պատրաստած հեղինակին կնիքը՝ իր դրական եւ ժխտական երեսներով: Հետեւաբար, թելադրելի է կեդրոնանալ խմբական աշխատանքին վրայ, ներգրաւելով գործօն մասնակցութիւնը մանկավարժին, լեզուաբանին, գրականագէտին, հոգեբանին, եւ այլ մասնագէտներու:

Այս առիթով նաեւ թելադրելի է փորձառութիւններու փոխանակումը եւ սերտ գործակցութիւնը՝ գրեթէ նոյն կացութեան մէջ գտնուող թեմերու միջեւ:

Վերջապէս, ժամանակն է, որ սփիւռքահայ աշակերտին տրամադրութեան տակ դրուին ժամանակակից շունչով ու բովանդակութեամբ, գեղատիպ, հրապուրիչ եւ մատչելի հետաքրքրական դասագիրքեր: Դասագիրքեր՝ որոնք պարտին ունենալ հետեւողական զարգացում եւ պատրաստուած ըլլան մանկավարժական յստակ եւ ամբողջական ծրագրի մը հիմամբ՝ մանկապարտէզի Ա. կարգէն մինչեւ երկրորդականի ԺԲ. դասարան:

* Համադրողի անհրաժեշտութիւն. իւրաքանչիւր դպրոց թելադրելի է, որ ունենայ իր համադրող ուսուցիչը: Ան պէտք է մօտէն հետեւի իրերայաջորդ կարգերու ուսուցիչներուն աշխատանքներուն եւ կատարէ անհրաժեշտ ցուցմունքներ՝ հիմք ունենալով Թեմի Ուսումնական Խորհուրդի պատրաստած ուղեցոյց-ծրագիրը:

Համադրող ուսուցիչը յատուլ կարեւորութեամբ պէտք է հետապնդէ, որ ուսուցիչը դասարանէն ներս ըլլայ աշակերտները աշխատանքի մղող